Altrisyal Özellik • Ansiklopedik Bilgi

Altrisyal Özellik
Ansiklopedik Bilgi

Altrisyal özellik, (L. alere=beslemek, büyütmek), prekosyal özellikle birlikte sıklıkla bir spektrum dâhilinde ifade edilmektedir. Altrisyal-prekosyal spektrumunda taksonun nerede olduğu, yenidoğanın durumuna göre belirlenir. Buna göre, tam doğum anında gelişimsel seyrin henüz oldukça erken döneminde bulunan yenidoğanlara sahip taksonlar, altrisyal özelliğe sahip demektir. Altrisyal yenidoğanlara sahip türlerde birtakım karakteristikler söz konusudur. Bunlara örnek olarak yenidoğanın doğum anında gözlerinin kapalı olması, işitme yollarının gelişmemiş olması, kürk ya da derilerinin gelişmemiş olması, motor ve bilişsel kabiliyetlerinin bağımsız bir yaşama elvermeyecek durumda olması verilebilir. Bu tip altrisyal özellikler çeşitli türlerde spesifik olarak bulunabilir. Altrisyal özelliğe sahip türlerde ebeveynlerin belirli bir süre zarfında beslenme, barınma, sıcak koruması veya avcılardan korunma gibi amaçlar doğrultusunda yavru bakımı görülmesi beklenir. İnsanların aşina olabileceği bir örnek vermek gerekirse; evcil kediler altrisyal niteliğe sahiptir. Ev kedilerinde yavru kediler henüz yürüyemeyecek durumda doğar. Bu nedenle ana kedi yavruyu sürekli taşır, diliyle temizler ya da yavrunun ağzını memesine doğru yönlendirir. Pek çoğu doğum esnasında rölatif olarak prekosyal nitelikteli insan olmayan primatlarla kıyaslandığında ise modern insanlar literatürde sekonder altrisyal olarak tanımlanmaktadır. Sekonder altrisyalite, büyük insansılarla kıyaslandığında, yaşamın henüz erken evrelerinde beyin allometrisinde meydana gelen büyük değişimleri vurgulamak amacıyla modern insanların spesifik bir niteliği olarak bilinir. Modern insanların altrisyal niteliklerine diğer belirgin örnekler olarak sıcakların regülasyon mekanizmasının gelişmemesi, anaya bağımlılık, motor hareket ve koordinasyonda eksiklikler verilebilir. İnsan yavruları doğumlarının ilkin evrelerinde şuurlu motor kabiliyetlerden büyük oranda yoksun olup kendi başlarında ayakta duramaz ve yürüyemezler. Bu dönemde sahip olunan pek çok motor hareket primitif refleks düzeyinde seyreder. Modern insan altrisyalitesinin, insan evriminde allometrik olarak gelişen ve büyüyen insan beyniyle yine bununla aynı dönemde bidepal evrime bağlı olarak daralan pelvisin doğum için kullanılan kanalı küçültmesi sonucu yaşanan sınırlama akabinde belirgin bir hâle geldiği düşünülmektedir. Gelişen beyin, daralan pelvisle bir sınırlama oluşturmuş; bununla birlikte henüz beyin gelişimi tamamlanmayan yavrular, nisbî olarak gelişimin erken evrelerinde kanaldan geçmek durumunda kalmıştır. Bu durum da altrisyal nitelikleri beraberinde getirmiştir. Beyin gelişimi, o nedenledir ki, insanlarda doğum sonrasında muazzam derece hızlanmakta; ancak bu süreçte yavrular, ebeveynlere yüksek derecelerde bağımlı olarak yaşamaktadır.

 

BrainDevelopment.jpg

İnsan yavrularında beyin gelişimine bir örnek olarak serebral kortekste sinaptik densitenin zamana bağlı değişimi. Altrisyal özelliklerin pek çoğunun nedeni olan sinaptik yoğunluk bakımından rölatif olarak zayıf doğan yavrularda postnatal dönemde ilkin evrelerde oldukça hızlı devam eden sinaptik yoğunlaşma görülüyor.

 

Referans

Wood, B. A. (2011). Wiley-Blackwell encyclopedia of human evolution. Chichester, West Sussex: Wiley-Blackwell.

Reklamlar

Soru, Görüş ve Eleştirileriniz: (Uygunsuz İçerikler Kaldırılacaktır)

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s