Allometri • Ansiklopedik Bilgi

Allometri
Ansiklopedik Bilgi

Allometri (Yun. allos=diğer; metron=ölçüm), 19. yüzyılın sonuna doğru bazı araştırmacıların (Dubois 1898, Lapicque 1898, Snell 1891) beden büyüklüğü ve beyin büyüklüğü arasında anlamlı bir ilişki (oran) kurma çabasına dayanmaktadır. 20. yüzyılın erken dönemlerinde Pezard (1918) ve Huxley (1924) konuyla ilgili olarak “heterogonik” ve “sabit diferansiyel büyüme” terimlerini literatüre kazandırmışlardır. Huxley ilerleyen yıllarda böyle bir oranın hem aynı bireyin ontojenik süreçlerinde hem de türlerin filogenetik seyrinde geçerli olabileceğini belirtmiştir. Huxley ve Tessier 1936’da “allometri” terimini bir organın büyüklüğü ya da büyüme hızının vücudun diğer kısımlarına oranlanması olarak kullanmışlardır (bu noktada vücudun tamamını ifade eden terim de proksi olarak literatüre geçmiştir). Günümüzde “allometri” terimi bilimde iki mânâya gelecek şekilde kullanılmakta olup bunlar kafa karışıklığı yaratabilir. Allometri bugün sıklıkla büyüklük farklılıklarının sıralanması çalışması olarak bilinir. Bu anlamda allometri, incelenen örnekleri skalaya koymakla eşdeğer düşünülebilir. Ancak allometri daha özel olarak bir organizma yapısının şeklindeki değişimlerin tüm organizmayla kıyaslanması olarak kullanılır. İncelenen yapının büyüklüğü, organizmanın tamamına oranla daha yavaş değişiyorsa buna negatif allometri denir. Yani örneğin organizma büyüdükçe, incelenen kısmî yapının vücudun tamamına oranı azalır. İncelenen yapı, vücudun tamamına oranla daha çok değişiyorsa buna pozitif allometri denir. Pozitif allometri gösteren yapılar, gelişimde vücudun tamamına kıyasla daha çok gelişim gösterir. Negatif ve pozitif allometri kıyaslarında büyüklükteki herhangi bir değişim, şekil değişikliklerine neden olur. Bu anlamla kullanıldığında allometrinin tersi izometri olarak düşünülebilir. İzometride ilgili yapı ve vücut oranları gelişimsel seyirde sabit kalır; organizmada fotokopik büyümeye benzer bir değişim görülür.

 

allometry

İnsan baş ve gövde gelişiminde allometrik büyüme izlenir. Gelişimsel süreçte başın vücuda oranı azalır.

 

Referans:

Wood, B. A. (2011). Wiley-Blackwell encyclopedia of human evolution. Chichester, West Sussex: Wiley-Blackwell.

Reklamlar

One response to “Allometri • Ansiklopedik Bilgi

Soru, Görüş ve Eleştirileriniz: (Uygunsuz İçerikler Kaldırılacaktır)

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s